Cát nghiền nhân tạo làm ra sao và nhận biết thế nào?

Lan Anh 3

Cát nghiền nhân tạo là cát được tạo ra bằng cách nghiền đá tự nhiên có cấu trúc đặc chắc tới các cỡ hạt đạt yêu cầu, chứ không khai thác từ lòng sông. Tên trong tiêu chuẩn là cát nghiền, quy định tại TCVN 9205:2012. Bài này nói về cách sản xuất, cách nhận biết hàng đạt và những điểm khác biệt so với cát sông mà người mua cần biết.

Sơ đồ bốn bước sản xuất cát nghiền từ đá tự nhiên

Làm ra từ đâu và bằng cách nào

Nguyên liệu là đá tự nhiên đặc chắc, thường lấy ngay tại mỏ đá. Quy trình gồm bốn bước:

  1. Nghiền thô. Đá hộc từ mỏ qua máy nghiền hàm, giảm xuống cỡ trung bình.
  2. Nghiền tinh. Máy nghiền côn hoặc nghiền trục đứng tạo hạt cỡ cát. Máy nghiền trục đứng cho hạt tròn cạnh hơn.
  3. Sàng phân loại. Tách theo cỡ hạt để đạt thành phần hạt theo Bảng 1 của tiêu chuẩn.
  4. Tách bột đá. Hạ hàm lượng hạt mịn xuống trong ngưỡng cho phép.

Bước cuối quyết định chất lượng. Đá nghiền ra luôn kèm bột đá; cơ sở không có khâu tách bột thì hàm lượng hạt mịn vượt ngưỡng, bê tông trộn ra cần nhiều nước hơn và tụt cường độ.

Hai nhóm theo mô đun độ lớn

Điều 3.1 của TCVN 9205:2012 chia cát nghiền thành hai nhóm:

  • Cát thô — mô đun độ lớn lớn hơn 2,0 đến 3,3. Được dùng chế tạo cả bê tông và vữa.
  • Cát mịn — mô đun độ lớn từ 0,7 đến 2,0. Chỉ được dùng chế tạo vữa.

Đây là ranh giới cứng, không phải khuyến nghị. Hỏi mô đun độ lớn trước khi bàn giá là cách nhanh nhất loại bỏ hiểu nhầm. Toàn bộ bảng chỉ tiêu xem ở bài cát nghiền cho bê tông và vữa.

Hạt cát nghiền nhìn gần, thấy rõ cạnh sắc đặc trưng của đá nghiền

Khác cát sông ở ba điểm

Đặc điểm Cát nghiền nhân tạo Cát sông tự nhiên
Hình dạng hạt Cạnh sắc, bề mặt nhám Tròn cạnh, bề mặt nhẵn hơn
Hạt mịn kèm theo Bột đá, tiêu chuẩn cho tới 16% với cát thô Thường lẫn bùn sét
Tính ổn định giữa các lô Cao, vì cùng nguồn đá và cùng dây chuyền Thay đổi theo đoạn sông và mùa

Hạt cạnh sắc làm hỗn hợp bê tông kém linh động hơn một chút, nhưng bù lại lực bám giữa hạt và hồ xi măng tốt hơn. Đây là lý do nhiều cấp phối dùng cát nghiền cho cường độ không thua cát sông khi đã hiệu chỉnh lượng nước và phụ gia.

Điểm cần phân biệt rạch ròi: bột đá không phải bùn sét. Tiêu chuẩn cho phép hạt lọt sàng 75 µm tới 16% với cát thô, nhưng hàm lượng hạt sét chỉ được tối đa 2%. Hai ngưỡng khác nhau vì hai thứ tác động lên bê tông theo hai cách khác nhau: bột đá lấp lỗ rỗng, còn sét bọc quanh hạt và cản dính kết.

Nhận biết cát nghiền đạt chất lượng tại bãi

Chưa có phiếu thử trong tay thì vẫn quan sát được vài dấu hiệu:

  • Nắm một nắm rồi buông ra. Cát đạt thì rời ra; cát bám dính thành khối và để lại vệt bẩn trên tay là dấu hiệu nhiều sét.
  • Nhìn màu đống cát. Màu đồng đều cho thấy cùng nguồn đá. Loang lổ nhiều màu là trộn nhiều nguồn.
  • Thả một nắm vào cốc nước, khuấy rồi để lắng. Lớp bùn mịn nổi lên trên dày bất thường là đáng ngờ.
  • Xem có lẫn hạt quá cỡ không. Với cát dùng trộn vữa, hàm lượng hạt trên sàng 5 mm không được lớn hơn 5%.

Những cách trên chỉ để sàng lọc nhanh. Quyết định cuối cùng vẫn phải dựa trên kết quả thí nghiệm theo các phương pháp thử mà TCVN 9205:2012 viện dẫn.

So sánh cát nghiền nhân tạo và cát sông tự nhiên

Hai chỉ tiêu riêng của cát nghiền

Vì cát nghiền mang đúng thành phần khoáng của mỏ đá gốc, hai chỉ tiêu sau quan trọng hơn so với cát sông:

Phản ứng kiềm – silic. Điều 3.9 quy định cát nghiền được dùng khi kết quả kiểm tra theo phương pháp hóa nằm trong vùng cốt liệu vô hại. Nếu rơi vào vùng có khả năng gây hại thì phải thí nghiệm bổ sung theo phương pháp thanh vữa; cát được coi là vô hại nếu biến dạng ở tuổi 6 tháng nhỏ hơn 0,1%.

Hàm lượng ion clorua. Theo Bảng 2: không lớn hơn 0,01% với bê tông dùng trong kết cấu bê tông cốt thép ứng lực trước, và 0,05% với bê tông, bê tông cốt thép và vữa thông thường.

Hai chỉ tiêu này gắn với mỏ đá chứ không gắn với dây chuyền, nên một khi đã có kết quả cho một mỏ thì các lô sau thường ổn định — đây chính là lợi thế của cát nghiền so với cát sông khai thác rải rác.

Cát nghiền của Nhà máy Thành An Phú Yên

Nhà máy có dây chuyền cát nghiền tại Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk, đặt cạnh mỏ đá và cùng khuôn viên với trạm trộn bê tông xi măng, trạm bê tông nhựa nóng và dây chuyền gạch không nung.

Dây chuyền nghiền cát của Nhà máy Thành An Phú Yên

Nguồn đá đầu vào lấy tại chỗ nên thành phần khoáng ổn định giữa các lô — yếu tố quan trọng với hai chỉ tiêu hóa học nêu trên. Khi đặt hàng, nêu rõ cát dùng trộn bê tông hay trộn vữa, và kết cấu có thuộc loại ứng lực trước không. Xem thêm ưu nhược điểm của cát nghiền, kinh nghiệm chọn cát nghiền cho công trình và dây chuyền sản xuất cát nghiền.

Câu hỏi thường gặp

Cát nghiền nhân tạo và cát nhân tạo có phải một?

Cùng chỉ một sản phẩm. Tên chính thức trong TCVN 9205:2012 là cát nghiền.

Cát nghiền có thay hoàn toàn cát sông được không?

Về kỹ thuật thì được nếu là cát thô đạt các chỉ tiêu của tiêu chuẩn. Cấp phối thường phải hiệu chỉnh lại lượng nước và phụ gia vì hạt cạnh sắc hơn.

Cát nghiền nhiều bột đá có sao không?

Tiêu chuẩn cho phép tới 16% hạt lọt sàng 75 µm với cát thô, riêng kết cấu chịu mài mòn và va đập thì không quá 9%. Hàm lượng hạt sét mới là thứ bị siết chặt ở mức 2%.

Xây tô nhà dân dùng cát nghiền được không?

Được. Cát mịn chỉ dùng cho vữa, còn cát thô dùng được cho cả bê tông lẫn vữa. So sánh với cát tự nhiên xem ở bài nên dùng cát nghiền hay cát tự nhiên.

Kết luận

Cát nghiền nhân tạo là cát sản xuất bằng cách nghiền đá đặc chắc, chia thành cát thô dùng cho bê tông và vữa, cát mịn chỉ dùng cho vữa. Lợi thế lớn nhất so với cát sông là tính ổn định giữa các lô, vì cùng một mỏ đá và cùng một dây chuyền.

Khi mua, đừng dừng ở việc nhìn đống cát. Ba con số cần hỏi là mô đun độ lớn, hàm lượng hạt lọt sàng 75 µm và hàm lượng hạt sét. Thêm phiếu thử clorua nếu công trình có kết cấu ứng lực trước.

Cần cát nghiền ổn định chất lượng cho bê tông hoặc vữa? Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên — Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk. Hotline 0973 33 6666.

Gọi 0973 33 6666

Bài viết liên quan

Bình luận

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gọi điện cho tôi Gửi tin nhắn Chat Zalo
icons8-exercise-96 chat-active-icon chat-active-icon chat-active-icon