Gạch xi măng cốt liệu là tên thị trường của loại vật liệu mà tiêu chuẩn gọi là gạch bê tông, quy định tại TCVN 6477:2016. Cùng một viên gạch đó, mỗi nơi lại gọi một tên: gạch block, gạch không nung, gạch bê tông cốt liệu. Bài này nói rõ cái tên ấy mô tả điều gì, cốt liệu trong đó là gì, và vì sao hai lô cùng tên lại có thể khác nhau rất xa về chất lượng.
Tên gọi mô tả đúng thành phần
Khác với nhiều tên thương mại, “xi măng cốt liệu” là tên mô tả chính xác cấu tạo: viên gạch gồm chất kết dính là xi măng và bộ khung chịu lực là cốt liệu, ép chặt lại với nhau bằng rung ép rồi để xi măng thủy hóa.
| Tên gọi | Nhấn vào | Có trong tiêu chuẩn? |
|---|---|---|
| Gạch bê tông | Vật liệu | Có — TCVN 6477:2016 |
| Gạch xi măng cốt liệu | Thành phần | Không, nhưng mô tả đúng |
| Gạch block | Hình dạng khối | Không |
| Gạch không nung | Cách đóng rắn | Không — là tên nhóm rộng |
Lưu ý ở dòng cuối: gạch không nung là tên nhóm, bao gồm cả bê tông khí chưng áp, bê tông bọt và gạch tự chèn — những dòng có tiêu chuẩn riêng và không dùng chung phiếu thử. Phân biệt các dòng xem bài các loại gạch không nung.
Cốt liệu ở đây là gì
Theo cách phân loại của TCVN 7570:2006, cốt liệu nhỏ có cỡ hạt đến 5 mm, cốt liệu lớn có cỡ hạt trên 5 mm. Trong gạch bê tông, cốt liệu thường gồm:
- Mạt đá — phế phẩm của dây chuyền nghiền đá, là nguồn cốt liệu phổ biến nhất.
- Cát nghiền — sản phẩm nghiền từ đá đặc chắc, cỡ hạt đều và ổn định giữa các lô.
- Cát tự nhiên — bổ sung phần hạt mịn.
- Đá mi, sỏi nhỏ — phần hạt lớn, cỡ hạt lớn nhất thường không vượt quá 10 mm.
- Tro bay, xỉ — dùng ở một số cơ sở để thay thế một phần xi măng hoặc cốt liệu mịn.
Tỷ lệ xi măng trong hỗn hợp thường vào khoảng 8–12% theo khối lượng. Đây là con số quyết định phần lớn giá thành: giảm một phần trăm xi măng tiết kiệm được đáng kể chi phí nhưng kéo theo cường độ tụt. Nguồn cốt liệu nghiền xem bài cát nghiền nhân tạo.

Cấp phối cốt liệu — chỗ quyết định chất lượng
Đây là phần ít được nói tới nhưng tạo ra khác biệt lớn nhất giữa hai lô gạch cùng mác trên giấy.
Cốt liệu phải có đủ cả hạt lớn lẫn hạt nhỏ, theo một cấp phối liên tục. Hạt lớn tạo khung chịu lực, hạt nhỏ lấp vào khe giữa các hạt lớn. Thiếu một trong hai đều hỏng:
- Thiếu hạt mịn: viên gạch rỗ tổ ong, bề mặt nhám sạn, độ hút nước cao, dễ bong khi trát.
- Thừa hạt mịn: cần nhiều xi măng hơn để bao bọc, hỗn hợp dính khuôn, viên ra khuôn bị biến dạng.
- Lẫn đất, lẫn bùn sét: màng sét bọc quanh hạt, cản liên kết giữa hạt và hồ xi măng, cường độ tụt rõ rệt.
Nhận biết tại bãi: viên gạch đạt có bề mặt đều hạt, không có mảng rỗ tập trung, góc cạnh sắc nét không bị sứt. Viên nhiều lỗ rỗ lớn nhìn thấy bằng mắt thường là dấu hiệu cấp phối thiếu hạt mịn hoặc lực ép yếu.
Bộ chỉ tiêu phải đạt
| Chỉ tiêu | Yêu cầu theo TCVN 6477:2016 |
|---|---|
| Mác theo cường độ nén | M3,5; M5,0; M7,5; M10,0; M12,5; M15,0; M20,0 — đơn vị MPa |
| Độ hút nước | Không lớn hơn 14 % |
| Độ thấm nước — loại t (xây có trát) | Không lớn hơn 16 L/m²·h |
| Độ thấm nước — loại tt (xây không trát) | Không lớn hơn 0,35 L/m²·h |
| Độ rỗng gạch rỗng | Không lớn hơn 65 % |
| Chiều dày thành nhỏ nhất, gạch block rung ép | 20 mm |
| Khối lượng một viên | Không lớn hơn 20 kg |
| Sai lệch kích thước | Dài ±2 mm, rộng ±2 mm, cao ±3 mm |
Ký hiệu quy ước ghép từ loại, mác, kích thước và số hiệu tiêu chuẩn, ví dụ GR t-M7,5-390x190x90-TCVN 6477:2016. Thứ tự kích thước trong ký hiệu là dài × rộng × cao.
Ba chỉ tiêu hợp quy và những gì nằm ngoài
Khi lưu thông trên thị trường, gạch bê tông thuộc danh mục quản lý của QCVN 16:2023/BXD. Phụ lục G chỉ kiểm ba chỉ tiêu: cường độ chịu nén, độ thấm nước và độ hút nước, lấy mười viên bất kỳ cho mỗi lô.
Những chỉ tiêu không nằm trong giấy hợp quy gồm: kích thước và sai lệch, khuyết tật ngoại quan, độ rỗng, chiều dày thành và khối lượng viên. Hệ quả rất thực tế — một lô gạch có giấy hợp quy đầy đủ vẫn có thể lệch kích thước hoặc thành mỏng dưới ngưỡng.
Vì vậy khi nhận hàng vẫn phải mang thước ra đo. Nếu hợp đồng ghi “gạch đạt TCVN 6477:2016” thì bên mua có cơ sở đòi đủ các chỉ tiêu của tiêu chuẩn, chứ không chỉ ba chỉ tiêu hợp quy. Bộ chỉ tiêu đầy đủ xem bài tiêu chuẩn gạch không nung.
Dây chuyền ảnh hưởng thế nào tới viên gạch
Cùng một cấp phối, hai dây chuyền khác nhau cho ra hai chất lượng khác nhau. Ba yếu tố:
- Lực ép và tần số rung. Máy ép mạnh cho viên đặc chắc hơn, khối lượng thể tích cao hơn, cường độ cao hơn ở cùng lượng xi măng.
- Độ chính xác của khuôn. Khuôn mòn làm kích thước viên lệch dần theo thời gian — đây là lý do nên hỏi lô hàng được sản xuất khi nào.
- Điều kiện dưỡng hộ. Gạch cần được giữ ẩm trong giai đoạn đầu. Phơi nắng trực tiếp ngay sau khi ra khuôn làm mất nước quá nhanh, xi măng không thủy hóa đủ và viên không đạt cường độ dù cấp phối đúng.
Quy trình sản xuất đầy đủ xem bài quy trình sản xuất gạch không nung.
Sản phẩm của Nhà máy Thành An Phú Yên
Nhà máy tại Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk sản xuất gạch xi măng cốt liệu theo TCVN 6477:2016 với năm quy cách: gạch đặc 9x9x19 cm, gạch 4 lỗ 9x9x19 cm, gạch 5x9x19 cm, gạch 10x20x40 cm và gạch 20x20x40 cm.

Dây chuyền gạch nằm cùng khuôn viên với mỏ đá và dây chuyền cát nghiền, nên cốt liệu đầu vào lấy tại chỗ và giữ được cấp phối ổn định giữa các lô — yếu tố quyết định nhất với dòng sản phẩm này. Cách chọn loại và mác theo từng vị trí tường xem bài gạch block xây tường.
Câu hỏi thường gặp
Gạch xi măng cốt liệu và gạch block có khác nhau không?
Không. Cùng một sản phẩm, tên trong tiêu chuẩn là gạch bê tông theo TCVN 6477:2016.
Cốt liệu trong gạch là những gì?
Thường là mạt đá, cát nghiền, cát tự nhiên và đá mi, cỡ hạt lớn nhất thường không quá 10 mm. Một số cơ sở dùng thêm tro bay hoặc xỉ.
Gạch bị rỗ tổ ong có dùng được không?
Rỗ nhẹ và rải rác thì chấp nhận được với gạch sẽ trát. Rỗ thành mảng tập trung là dấu hiệu cấp phối thiếu hạt mịn hoặc lực ép yếu, nên loại.
Có giấy hợp quy là đủ để nhận hàng chưa?
Chưa. Giấy hợp quy chỉ phủ ba chỉ tiêu cơ lý. Kích thước, chiều dày thành và ngoại quan vẫn phải tự kiểm khi nhận hàng.
Kết luận
Gạch xi măng cốt liệu chính là gạch bê tông theo TCVN 6477:2016 — xi măng làm chất kết dính, cốt liệu làm khung chịu lực, đóng rắn bằng thủy hóa chứ không nung.
Chất lượng viên gạch quyết định bởi ba thứ nằm sau cái tên: cấp phối cốt liệu có đủ hạt lớn và hạt nhỏ, tỷ lệ xi măng, và điều kiện dưỡng hộ. Giấy hợp quy chỉ chứng minh ba chỉ tiêu; phần còn lại vẫn phải đo bằng thước khi hàng về tới công trường.
Cần gạch xi măng cốt liệu đạt TCVN 6477:2016, cấp phối ổn định giữa các lô? Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên — Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk. Hotline 0973 33 6666.

Bình luận