Kè chắn sóng là công trình bảo vệ bờ biển, bờ cảng và chân đê trước tác động của sóng. Khác với kè sông vốn chủ yếu chống dòng chảy, kè chắn sóng phải tiêu tán được năng lượng của từng con sóng đập vào — và chính yêu cầu đó quyết định toàn bộ cấu tạo mặt cắt, từ lớp phủ ngoài cho tới chân khay nằm sâu dưới đáy biển.
Hai nguyên lý làm việc
| Kiểu kè | Cách xử lý năng lượng sóng | Hệ quả |
|---|---|---|
| Mái nghiêng | Tiêu tán — sóng leo lên mái, năng lượng mất đi do ma sát và xoáy rối trong lớp phủ rỗng | Sóng phản xạ ít, chân công trình ít bị xói |
| Tường đứng | Phản xạ — sóng dội ngược trở lại | Sóng phản xạ mạnh, chân tường dễ bị xói sâu |
Khác biệt này giải thích vì sao kè mái nghiêng phổ biến hơn ở vùng bờ biển hở, còn tường đứng thường chỉ dùng ở nơi có nền đá tốt hoặc trong bến cảng nơi cần mặt bằng khai thác sát mép nước.
Kiểu thứ ba là kè hỗn hợp: phần dưới mái nghiêng, phần trên tường đứng. Cách này dung hòa — phần mái nghiêng chịu vùng sóng vỡ, phần tường đứng giảm bề rộng chiếm đất ở phía trên.
Năm lớp của một mặt cắt kè mái nghiêng
- Chân khay. Khối đá hoặc cấu kiện đặt ở chân mái, nằm thấp hơn cao trình xói dự kiến. Đây là bộ phận giữ toàn bộ lớp phủ phía trên khỏi trượt xuống.
- Lớp lõi. Đá hỗn hợp cỡ nhỏ, tạo khối và tạo hình mặt cắt.
- Tầng lọc hoặc lớp đệm. Đá cỡ trung gian hoặc vải địa kỹ thuật, ngăn vật liệu lõi bị sóng moi ra qua khe của lớp phủ.
- Lớp phủ ngoài. Đá hộc cỡ lớn hoặc cấu kiện bê tông, là lớp trực tiếp hứng sóng.
- Tường đỉnh. Chắn phần sóng tràn qua đỉnh kè, bảo vệ khu vực phía sau.
Lớp thứ ba là chỗ hay bị cắt bỏ khi hạ giá thành, và cũng là nguyên nhân hỏng âm thầm nhất. Sóng rút kéo theo vật liệu lõi qua khe lớp phủ, tạo khoảng rỗng bên trong; đến khi khoảng rỗng đủ lớn thì lớp phủ sụt xuống thành mảng. Cơ chế này giống hệt chuyện xảy ra với kè sông thiếu tầng lọc ngược — xem bài kè đá hộc.

Lớp phủ: đá hộc hay cấu kiện bê tông
Lớp phủ phải đủ nặng để sóng không nhấc được viên lên. Khi chiều cao sóng thiết kế tăng, khối lượng viên cần thiết tăng rất nhanh — tới mức vượt quá cỡ đá mà mỏ có thể cung cấp. Đó là lúc phải chuyển sang cấu kiện bê tông đúc sẵn.
| Loại lớp phủ | Cơ chế giữ ổn định | Phù hợp với |
|---|---|---|
| Đá hộc | Trọng lượng bản thân và ma sát giữa các viên | Sóng nhỏ tới trung bình, có mỏ đá gần |
| Khối tetrapod | Bốn chân cài vào nhau, khối này giữ khối kia | Sóng lớn, bờ biển hở |
| Khối hohlquader | Khối rỗng xếp khối, tiêu tán sóng qua lỗ rỗng | Kè biển, chân đê, công trình cảng |
Ưu thế của cấu kiện bê tông không nằm ở chỗ chúng nặng hơn đá, mà ở khả năng cài vào nhau. Một khối tetrapod đơn lẻ không nặng hơn một viên đá hộc lớn bao nhiêu, nhưng cả mảng tetrapod móc vào nhau thì sóng phải nhấc nhiều khối cùng lúc mới phá được. Chi tiết hình khối và cách xếp xem bài khối tetrapod là gì và khối hohlquader chắn sóng.
Khối lượng viên phủ lấy từ đâu
Không có bảng tra chung cho khối lượng viên. Trị số này đến từ tính toán ổn định theo chiều cao sóng thiết kế tại đúng vị trí công trình, cùng với hệ số mái, loại cấu kiện và mức độ hư hỏng cho phép.
Ba đầu vào quyết định kết quả:
- Chiều cao sóng thiết kế. Lấy theo số liệu sóng tại vùng biển đó ứng với tần suất thiết kế của công trình.
- Hệ số mái. Mái càng thoải thì viên càng nhẹ, nhưng khối lượng vật liệu toàn mặt cắt lại tăng.
- Loại cấu kiện. Cấu kiện cài vào nhau cho phép dùng khối lượng nhỏ hơn đá hộc ở cùng điều kiện sóng.
Yêu cầu thiết kế cho công trình đê biển được quy định trong TCVN 9901:2014. Đây là văn bản cần viện dẫn khi lập hồ sơ, thay vì lấy kích thước theo công trình lân cận.
Kè chắn sóng khác kè sông ở đâu
| Tiêu chí | Kè chắn sóng biển | Kè bờ sông |
|---|---|---|
| Tác động chính | Sóng đập và sóng rút | Dòng chảy và xói chân |
| Tải trọng | Lặp, đổi chiều liên tục | Một chiều, tương đối ổn định |
| Khối lượng viên phủ | Lớn hơn nhiều | Nhỏ hơn |
| Yêu cầu cài khối | Rất quan trọng | Ít quan trọng hơn |
| Môi trường | Nước mặn, xâm thực mạnh | Nước ngọt |
Dòng cuối kéo theo một yêu cầu riêng cho cấu kiện bê tông vùng biển: bê tông phải đặc chắc và lớp bảo vệ cốt thép phải dày hơn, vì ion clorua trong nước biển là tác nhân gây gỉ cốt thép mạnh nhất.
Những lỗi hay gặp
- Chân khay đặt nông hơn cao trình xói. Cả mái kè trượt xuống khi đáy bị khoét sâu. Đây là dạng hỏng nặng nhất và không sửa cục bộ được.
- Bỏ tầng lọc. Vật liệu lõi bị moi ra dần, lớp phủ sụt thành mảng sau vài mùa.
- Xếp cấu kiện không đúng kiểu. Tetrapod xếp lộn xộn nhưng vẫn phải theo mật độ và cách đan thiết kế; xếp sai thì mảng không cài vào nhau.
- Dùng đá phong hóa cho lớp phủ. Viên vỡ dần dưới tác động sóng, khối lượng tụt xuống dưới ngưỡng ổn định.
- Thiếu tường đỉnh ở nơi sóng tràn. Nước tràn qua đỉnh xói phần đất phía sau, phá kè từ phía trong.
Cấu kiện kè biển của Nhà máy Thành An Phú Yên
Nhà máy tại Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn cho công trình kè biển và bờ sông, cùng với đá hộc và các cỡ đá dăm phục vụ lớp lõi và lớp đệm.

Khi hỏi hàng, gửi kèm bản vẽ mặt cắt kè, loại và khối lượng cấu kiện theo thiết kế, số lượng và tiến độ. Các dòng cấu kiện xem thêm ở cấu kiện bê tông cho kè biển và bờ sông và cấu kiện chống xói lở bờ biển.
Câu hỏi thường gặp
Kè chắn sóng và đê chắn sóng khác nhau thế nào?
Kè bảo vệ bờ nằm bám theo đường bờ, còn đê chắn sóng thường tách khỏi bờ để chắn sóng cho một vùng nước phía sau, như vùng nước trước bến cảng.
Vì sao phải dùng khối bê tông thay cho đá hộc?
Khi chiều cao sóng thiết kế lớn, khối lượng viên đá cần thiết vượt quá cỡ đá mỏ có thể cung cấp. Cấu kiện bê tông vừa đúc được cỡ lớn, vừa cài vào nhau nên ổn định hơn ở cùng khối lượng.
Kè chắn sóng nên làm mái nghiêng hay tường đứng?
Bờ biển hở chịu sóng lớn thường chọn mái nghiêng vì tiêu tán năng lượng tốt hơn và ít gây xói chân. Tường đứng hợp với nơi nền đá tốt hoặc cần mặt bằng khai thác sát mép nước.
Bộ phận nào quyết định tuổi thọ tuyến kè nhất?
Chân khay và tầng lọc. Cả hai đều nằm khuất sau khi thi công xong, nên phải kiểm và ghi biên bản ngay trong quá trình làm.
Kết luận
Kè chắn sóng làm việc theo một trong hai nguyên lý: tiêu tán năng lượng sóng bằng mái nghiêng phủ vật liệu rỗng, hoặc phản xạ sóng bằng tường đứng. Mặt cắt kè mái nghiêng gồm chân khay, lõi, tầng lọc, lớp phủ ngoài và tường đỉnh.
Hai thứ quyết định tuổi thọ lại là hai thứ không nhìn thấy sau khi hoàn thành: cao trình chân khay so với hố xói và tầng lọc phía sau lớp phủ. Khối lượng viên phủ thì phải lấy từ tính toán ổn định theo chiều cao sóng thiết kế, không lấy theo công trình bên cạnh.
Cần cấu kiện bê tông và đá hộc cho công trình kè biển? Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên — Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk. Hotline 0973 33 6666.

Bình luận