Bê tông nhựa hạt mịn là loại nào, dùng ở đâu?

Lan Anh 7

Bê tông nhựa hạt mịn là cách gọi quen thuộc ngoài công trường cho hỗn hợp có cỡ hạt lớn nhất danh định nhỏ — trong TCVN 8819:2011 đó là BTNC 9,5. Đây là loại dùng cho lớp mặt trên cùng, lớp phủ mỏng và vá sửa, với chiều dày lớp chỉ 4–5 cm. Dùng đúng chỗ thì mặt đường mịn và kín nước; dùng sai chỗ thì lún vệt bánh xe rất nhanh.

Bảng phân loại bê tông nhựa nóng theo cỡ hạt lớn nhất danh định
Tên gọi theo tiêu chuẩn thay cho hạt mịn, hạt trung, hạt thô

Tên gọi theo tiêu chuẩn

TCVN 8819:2011 không dùng các từ hạt mịn, hạt trung, hạt thô mà phân loại theo cỡ hạt lớn nhất danh định, ghi thẳng vào ký hiệu:

Ký hiệu Cỡ hạt lớn nhất danh định Tên gọi dân dã
BTNC 4,75 4,75 mm Bê tông nhựa cát
BTNC 9,5 9,5 mm Hạt mịn
BTNC 12,5 12,5 mm Hạt trung
BTNC 19 19 mm Hạt thô
BTNR 19 / 25 / 37,5 19 / 25 / 37,5 mm Bê tông nhựa rỗng

Chữ C là chặt, chữ R là rỗng. Khi làm hồ sơ, nên ghi theo ký hiệu tiêu chuẩn chứ không ghi hạt mịn — vì cách gọi dân dã không phân biệt được BTNC 9,5 với BTNC 4,75, mà hai loại này dùng cho hai việc khác nhau. Cách chọn giữa các cỡ còn lại xem bài BTNC 12,5 và 19.

Vì sao hạt mịn cần nhiều nhựa hơn

Cốt liệu càng nhỏ thì tổng diện tích bề mặt cần bọc nhựa càng lớn. Cùng một mét khối hỗn hợp, cốt liệu cỡ 9,5 mm có diện tích bề mặt lớn hơn đáng kể so với cốt liệu cỡ 19 mm, nên hàm lượng nhựa thiết kế cũng cao hơn.

Điều này kéo theo hai hệ quả thực tế:

  • Giá vật liệu trên mỗi tấn cao hơn, vì nhựa đường là thành phần đắt nhất trong hỗn hợp.
  • Nhạy hơn với sai lệch hàm lượng nhựa. Thừa nhựa thì mặt đường chảy nhựa và lún vệt bánh; thiếu nhựa thì bong tróc. Khoảng sai số cho phép hẹp hơn so với loại hạt thô.

Hàm lượng nhựa tối ưu được xác định bằng thiết kế hỗn hợp theo phương pháp Marshall, không lấy theo bảng tra. Cách tính lượng nhựa cho một khối lượng công việc xem bài định mức nhựa đường.

Hỗn hợp bê tông nhựa nóng tại trạm trộn
Cốt liệu nhỏ có diện tích bề mặt lớn nên cần nhiều nhựa hơn

Các chỉ tiêu chính của hỗn hợp

Chỉ tiêu Yêu cầu
Độ ổn định Marshall ở 60 °C, 40 phút Không nhỏ hơn 8,0 kN với đường cấp cao
Độ dẻo Marshall Khoảng 1,5 – 4,0 mm
Độ rỗng dư 3 – 6 %
Chiều dày lớp sau lu lèn 4 – 5 cm
Độ chặt lu lèn K Không nhỏ hơn 0,98

Trong đó độ rỗng dư là chỉ tiêu đáng theo dõi nhất với loại hạt mịn. Dưới 3% thì hỗn hợp quá đặc, nhựa không còn chỗ giãn nở khi nóng và mặt đường sẽ chảy nhựa vào mùa hè. Trên 6% thì nước và không khí lọt vào, nhựa bị lão hóa nhanh và lớp mặt bong tróc.

Dùng ở đâu là đúng

BTNC 9,5 hợp với những vị trí cần bề mặt mịn, kín nước và chiều dày lớp mỏng:

  • Lớp mặt trên cùng của kết cấu áo đường nhiều lớp, nằm trên lớp BTNC 12,5 hoặc BTNC 19.
  • Lớp phủ mỏng trên mặt đường cũ còn tốt về kết cấu nhưng đã mòn bề mặt.
  • Đường nội bộ, sân bãi, bãi đỗ xe chịu tải nhẹ và tốc độ thấp.
  • Vỉa hè, đường đi bộ, đường trong khu dân cư.
  • Vá ổ gà và sửa chữa cục bộ, nhờ dễ đầm chặt trong diện tích hẹp.

Dùng ở đâu là sai

Ba tình huống dùng sai thường gặp:

  1. Rải dày để thay cho lớp hạt thô. Rải BTNC 9,5 dày 7–8 cm thay cho BTNC 19 là lỗi kinh điển. Hỗn hợp hạt mịn có khung cốt liệu yếu hơn, lớp dày sẽ lún vệt bánh xe dưới tải nặng.
  2. Dùng cho lớp chịu lực trên đường có xe tải nặng. Lớp chịu lực cần bộ khung đá cỡ lớn chèn vào nhau để truyền tải, điều mà cốt liệu nhỏ không làm được.
  3. Rải mỏng hơn 4 cm trên diện rộng. Lớp quá mỏng nguội rất nhanh, thường không kịp lu đạt độ chặt trước khi nhiệt độ xuống dưới 70 °C.

Nguyên tắc chung dễ nhớ: hạt mịn để tạo mặt, hạt thô để chịu lực.

So sánh các trường hợp dùng đúng và dùng sai bê tông nhựa hạt mịn
Hạt mịn để tạo mặt, hạt thô để chịu lực

So với hai loại còn lại

Tiêu chí BTNC 9,5 BTNC 12,5 BTNC 19
Chiều dày lớp 4 – 5 cm 5 – 7 cm 6 – 8 cm
Vị trí trong kết cấu Lớp mặt trên Lớp mặt trên hoặc dưới Lớp mặt dưới, lớp chịu lực
Hàm lượng nhựa Cao nhất Trung bình Thấp nhất
Độ mịn bề mặt Mịn nhất Trung bình Thô
Khả năng chịu tải nặng Thấp Trung bình Cao

Kết cấu áo đường thông dụng ghép hai lớp: BTNC 19 bên dưới chịu lực, BTNC 9,5 hoặc 12,5 bên trên tạo mặt. Yêu cầu thi công cho cả hai lớp giống nhau về nhiệt độ và hệ số lu lèn — chi tiết xem bài thảm bê tông nhựa nóng.

Những lưu ý khi thi công lớp hạt mịn

  • Lớp mỏng nguội nhanh. Lu sơ bộ phải bám sát máy rải, không để khoảng cách xa.
  • Không thi công khi nhiệt độ không khí dưới 15 °C và khi trời mưa.
  • Phải có lớp nhựa dính bám giữa lớp hạt mịn và lớp bên dưới, khoảng 0,3–0,5 kg/m². Lớp mỏng mà thiếu dính bám thì bong thành mảng rất sớm.
  • Mối nối phải cắt mép và quét nhựa dính bám trước khi rải vệt kế tiếp.

Bê tông nhựa nóng của Nhà máy Thành An Phú Yên

Nhà máy có trạm trộn bê tông nhựa nóng tại Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk, đặt cạnh mỏ đá nên chủ động được cốt liệu theo từng cỡ hạt.

Mặt đường hoàn thiện bằng bê tông nhựa hạt mịn
Lớp mặt trên cùng cần bề mặt mịn và kín nước

Khi đặt hàng, ghi theo ký hiệu tiêu chuẩn — BTNC 9,5 hay BTNC 12,5 — thay vì ghi hạt mịn hay hạt trung, kèm chiều dày lớp thiết kế và diện tích mỗi ca rải. Danh mục các loại hỗn hợp xem bài bê tông nhựa nóng có mấy loại; thông tin trạm trộn xem trạm trộn bê tông nhựa nóng.

Câu hỏi thường gặp

Bê tông nhựa hạt mịn là loại nào trong tiêu chuẩn?

Thường tương ứng với BTNC 9,5 — hỗn hợp chặt có cỡ hạt lớn nhất danh định 9,5 mm theo TCVN 8819:2011.

Lớp hạt mịn rải dày bao nhiêu?

4 – 5 cm sau khi lu lèn. Rải dày hơn để thay cho lớp hạt thô sẽ gây lún vệt bánh xe.

Vì sao bê tông nhựa hạt mịn đắt hơn?

Vì cốt liệu nhỏ có tổng diện tích bề mặt lớn hơn nên cần nhiều nhựa đường hơn, mà nhựa là thành phần đắt nhất trong hỗn hợp.

Có dùng hạt mịn cho đường có xe tải nặng không?

Chỉ dùng làm lớp mặt trên cùng, bên dưới phải có lớp chịu lực bằng hỗn hợp cỡ hạt lớn hơn.

Kết luận

Bê tông nhựa hạt mịn trong hồ sơ là BTNC 9,5, rải thành lớp 4–5 cm cho mặt đường cần bề mặt mịn và kín nước. Độ ổn định Marshall không nhỏ hơn 8,0 kN, độ rỗng dư 3–6%, độ chặt lu lèn không nhỏ hơn 0,98.

Sai lầm tốn kém nhất là dùng nó thay cho lớp chịu lực. Hạt mịn để tạo mặt, hạt thô để chịu lực — rải dày hơn không làm nó khỏe hơn, chỉ làm vệt bánh xe xuất hiện sớm hơn.

Cần bê tông nhựa nóng đúng cỡ hạt cho từng lớp kết cấu? Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên — Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk. Hotline 0973 33 6666.

Gọi 0973 33 6666

Bài viết liên quan

Bình luận

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Gọi điện cho tôi Gửi tin nhắn Chat Zalo
icons8-exercise-96 chat-active-icon chat-active-icon chat-active-icon