Cách xây gạch không nung khác cách xây gạch đất sét nung ở ba điểm mà thợ quen tay rất dễ làm sai: không ngâm nước viên gạch, mạch vữa phải đầy cả mạch đứng, và chiều cao xây mỗi ngày phải khống chế. Bài này đi theo đúng trình tự thi công trên công trường, kèm các ngưỡng số của TCVN 4085:2011 về thi công và nghiệm thu kết cấu gạch đá.
Ba khác biệt so với gạch đất sét nung
| Khâu | Gạch đất sét nung | Gạch không nung |
|---|---|---|
| Xử lý trước khi xây | Ngâm hoặc tưới no nước | Chỉ tưới ẩm bề mặt, không ngâm |
| Hút nước từ vữa | Hút mạnh, cần gạch đã no nước | Hút chậm hơn, vữa dễ bị ướt nhão nếu tưới quá tay |
| Co ngót sau khi xây | Gần như không | Còn co ngót nếu gạch chưa đủ tuổi |
Khác biệt thứ nhất là nguyên nhân phổ biến nhất gây nứt mạch: thợ quen tay đổ cả xe gạch xuống hố nước như với gạch nung. Viên gạch bê tông no nước sẽ nở ra, xây xong nước thoát đi thì viên co lại và kéo nứt mạch vữa.
Khác biệt thứ ba dẫn tới một yêu cầu phải hỏi ngay khi đặt hàng: gạch đã đủ tuổi đóng rắn chưa. Gạch bê tông đạt phần lớn cường độ và hoàn tất co ngót sau một thời gian dưỡng hộ; các nhà máy thường công bố mốc 28 ngày. Gạch mới ra khuôn vài ngày mà đã chở tới công trường là nguồn gốc của nứt chân chim trên tường sau này.
Bước 1: kiểm tra vật liệu trước khi xây
Kiểm bốn thứ khi hàng về, mất khoảng mười lăm phút nhưng tránh được việc phá tường xây lại:
- Kích thước và sai lệch. Đo vài viên bất kỳ. TCVN 6477:2016 cho phép sai lệch chiều dài ±2 mm, chiều rộng ±2 mm, chiều cao ±3 mm. Lô gạch lệch nhau nhiều sẽ khiến mạch vữa dày mỏng không đều.
- Chiều dày thành. Với gạch rỗng rung ép, ngưỡng nhỏ nhất là 20 mm. Thành mỏng làm viên dễ vỡ khi khoan bắt vít.
- Ngoại quan. Loại các viên sứt góc, nứt, rỗ tổ ong tập trung.
- Mác và loại. Gạch xây có trát ký hiệu t, xây không trát ký hiệu tt. Hai loại khác nhau ở độ thấm nước, không dùng thay cho nhau.
Cách đọc đầy đủ bộ chỉ tiêu xem ở bài tiêu chuẩn gạch không nung.
Bước 2: trộn vữa và chọn mác vữa
Vữa xây cho gạch bê tông làm theo TCVN 4314:2003. Nguyên tắc chọn mác vữa: vữa không cần khỏe hơn gạch, nhưng phải đủ dẻo để lấp kín mạch.
| Vị trí tường | Mác vữa thường dùng |
|---|---|
| Tường ngăn trong nhà, không chịu lực | M50 |
| Tường bao, tường chịu lực nhà dân | M75 |
| Tường móng, tường tiếp đất, môi trường ẩm | M75 trở lên, xi măng – cát |
Hai lưu ý khi trộn. Thứ nhất, vữa cho gạch không nung nên dẻo hơn một chút so với vữa xây gạch nung, vì viên gạch không hút bớt nước nhanh như gạch nung. Thứ hai, vữa đã trộn chỉ dùng trong khoảng hai giờ; vữa đã bắt đầu ninh kết mà pha thêm nước để trộn lại thì mác tụt hẳn.

Bước 3: lên tường
- Căng dây và dựng cữ. Dựng cột cữ hai đầu đoạn tường, đánh dấu từng hàng theo chiều cao viên cộng mạch vữa. Căng dây theo từng hàng, không ước lượng bằng mắt.
- Tưới ẩm bề mặt gạch. Tưới nhẹ bằng vòi phun, đủ làm mặt viên sẫm màu. Không ngâm, không dội.
- Rải vữa mạch ngang. Rải đều, dày hơn mạch thiết kế một chút để khi đặt viên xuống ép xuống đúng chiều dày.
- Trét vữa đầu viên trước khi đặt. Đây là bước hay bị bỏ. Mạch đứng không đầy vữa là đường thấm nước và là điểm yếu chịu cắt của tường.
- Đặt viên, gõ nhẹ chỉnh cao độ. Dùng búa cao su, kiểm thước thủy cả phương ngang và phương đứng.
- Miết mạch khi vữa se. Miết lõm nếu tường sẽ trát, miết phẳng nếu tường để trần.
Ba con số phải khống chế
TCVN 4085:2011 đặt ngưỡng cho chiều dày mạch vữa trong khối xây:
| Hạng mục | Trị số |
|---|---|
| Mạch vữa ngang — chiều dày trung bình | 12 mm |
| Mạch vữa đứng — chiều dày trung bình | 10 mm |
| Chiều dày từng mạch — khoảng cho phép | 8 mm đến 15 mm |
| Chiều cao xây trong một ngày | Không quá 1,5 m |
Con số cuối cùng hay bị bỏ qua nhất khi khoán theo mét vuông. Xây vượt 1,5 m trong ngày thì các hàng dưới chưa kịp chịu được tải của các hàng trên, vữa bị ép chảy ra, mạch dưới mỏng đi và tường bị nghiêng dần. Hệ quả chỉ lộ ra sau vài ngày, khi phá ra làm lại thì đã mất cả vật tư lẫn công.
Mạch vữa dày cũng không vô hại. Mạch 20 mm làm số viên mỗi mét vuông giảm xuống nhưng khối xây yếu đi vì tỷ lệ vữa tăng, và tường tốn vữa hơn hẳn. Cách tính số viên theo chiều dày mạch xem ở bài 1m2 gạch không nung bao nhiêu viên.
Bước 4: giằng, trụ và liên kết với kết cấu
Tường xây gạch không nung dài và cao cần được chia ô bằng hệ giằng và trụ. Nguyên tắc chung trên công trường:
- Trụ đứng bê tông cốt thép bố trí ở đầu tường, hai bên ô cửa và chia đoạn tường dài, khoảng cách thường không quá 3 m.
- Giằng ngang bố trí theo chiều cao, thường ở cao độ bệ cửa sổ và trên lanh tô.
- Liên kết với cột và dầm bằng thép râu chờ, đặt theo từng vài hàng gạch.
- Hàng gạch trên cùng xây nghiêng hoặc chèn kỹ dưới đáy dầm sau khi tường đã ổn định, không xây thẳng áp sát ngay.
Khoảng cách và tiết diện cụ thể do thiết kế kết cấu quy định. Phần cấu tạo tường, chống nứt và xử lý vị trí tiếp giáp xem kỹ ở bài tường gạch không nung.
Bước 5: bảo dưỡng và thời điểm trát
Khối xây mới cần giữ ẩm vài ngày đầu để vữa đủ nước thủy hóa, nhất là trong thời tiết nắng gió của miền Trung. Tưới nhẹ bề mặt tường, tránh xối mạnh làm trôi vữa mạch.
Về thời điểm trát: không trát ngay khi tường vừa xây xong. Tường cần thời gian để vữa đạt cường độ ban đầu và để phần co ngót còn lại xảy ra. Trát sớm thì lớp vữa trát sẽ nứt theo đúng đường mạch bên dưới — vết nứt chạy thành lưới ô vuông đều đặn là dấu hiệu nhận ra ngay.
Những lỗi hay gặp nhất
- Ngâm gạch trong nước. Sai lầm số một, kéo theo nứt mạch hàng loạt.
- Bỏ vữa mạch đứng. Tường thấm nước và yếu chịu cắt.
- Xây quá cao trong ngày. Tường nghiêng, mạch dưới bị ép mỏng.
- Dùng gạch chưa đủ tuổi. Co ngót xảy ra sau khi đã xây xong.
- Trộn lẫn gạch nhiều lô kích thước lệch nhau. Mạch vữa dày mỏng loạn xạ.
- Khoan bắt vít vào thành viên rỗng. Vỡ thành gạch. Vị trí treo thiết bị nặng nên xây bằng gạch đặc — xem bài gạch đặc không nung.
Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên
Nhà máy tại Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk sản xuất gạch xi măng cốt liệu theo TCVN 6477:2016 với năm quy cách: gạch đặc 9x9x19 cm, gạch 4 lỗ 9x9x19 cm, gạch 5x9x19 cm, gạch 10x20x40 cm và gạch 20x20x40 cm.

Khi đặt hàng, nêu rõ vị trí tường để chọn đúng loại và mác — cách chọn theo từng vị trí xem ở bài gạch block xây tường. Hỏi thêm ngày sản xuất của lô hàng để chắc chắn gạch đã đủ tuổi trước khi đưa lên tường.
Câu hỏi thường gặp
Gạch không nung có cần ngâm nước trước khi xây không?
Không. Chỉ tưới ẩm bề mặt cho viên gạch sẫm màu. Ngâm nước làm viên nở ra rồi co lại sau khi xây, gây nứt mạch vữa.
Một ngày xây được cao bao nhiêu?
Không quá 1,5 m chiều cao theo TCVN 4085:2011. Vượt ngưỡng này thì mạch vữa hàng dưới bị ép và tường dễ nghiêng.
Mạch vữa dày bao nhiêu là đúng?
Trung bình 12 mm cho mạch ngang và 10 mm cho mạch đứng, từng mạch nằm trong khoảng 8 mm đến 15 mm.
Xây xong bao lâu thì trát được?
Chờ khối xây ổn định và vữa đạt cường độ ban đầu, thường vài ngày tùy thời tiết. Trát sớm làm lớp trát nứt theo đường mạch bên dưới.
Kết luận
Cách xây gạch không nung gói trong ba nguyên tắc: tưới ẩm chứ không ngâm, đầy vữa cả mạch đứng, và không xây quá 1,5 m mỗi ngày. Ba điều này không tốn thêm tiền vật tư, chỉ cần thợ biết và quản lý kiểm.
Phần còn lại thuộc về hồ sơ: gạch đúng loại và mác cho từng vị trí tường, vữa đúng mác, hệ giằng trụ theo thiết kế, và chờ đủ thời gian trước khi trát. Làm đủ sáu việc đó thì tường gạch không nung không có lý do gì để nứt.
Cần gạch không nung đủ tuổi, đúng quy cách cho công trình? Nhà máy Sản xuất VLXD Thành An Phú Yên — Thôn Lương Phước, xã Sơn Thành, Đắk Lắk. Hotline 0973 33 6666.

Bình luận